Кога комунизмот падна, Полска беше во економски урнатини. Во деведесетите години нејзините работници биле платени една десетина од она што го заработувале просечните Западногерманци. Брашното и шеќерот биле рационално користени од страна на банкротирана влада. Застарени фабрики биле една од причините поради која младите луѓе се упатиле кон запад.
Но, за само 35 години, Полска од сиромашна стана просперитетна, приклучувајќи се кон најголемите и најбогатите земји во светот.
Минатата година, таа ја престигна Швајцарија како 20-та најголема економија, со над 1 трилион американски долари годишно производство.
-На крајот од комунистичкиот период, во 1989 година, полската економија беше во криза. Нејзиниот БДП по глава на жител беше еден од најниските во регионот. Три и пол децении подоцна, полската економија е една од најбрзорастечките во Европската Унија. Минатата година, за прв пат достигна граница од 1 трилион долари, изјава Клаудија Чобану, Асошиејтед Прес
Соларис, компанија основана во 1996 година во Познањ од Кшиштоф Олшевски, еден од водечките производители на електрични автобуси во Европа, со пазарен удел од околу 15%. Приказната на компанијата опфаќа многу од факторите зад успехот на Полска.
Образован како инженер под комунистичката влада, Олшевски отворил автосервис каде што користел резервни делови од Западна Германија за да поправа полски автомобили.
Во 1996 година, Олшевски отвори подружница на германската компанија за автобуси „Неоплан“ и започнува со производство за полскиот пазар.
Два клучни елементи ѝ помогнале на компанијата да ја достигне денешната големина: влезот на Полска во Европската унија во 2004 година и одлуката на Олшевски да започне со производство на електрични автобуси во 2011 година, време кога малкумина во Европа експериментираа со технологијата. Бруто домашниот производ по глава на жител на Полска се искачи 80% од просекот на ЕУ во 2024 година.
Тоа е зголемување од 41% од просекот на ЕУ. Економијата постојано расте со текот на годините во просек од 3,8% годишно откако Полска се приклучи на ЕУ, во споредба со просекот на ЕУ од 1,8%.
-Значи, што овозможи толку драматична промена во толку краток временски период? Нема еден единствен одговор. Времето беше важно. Полска се приклучи на Европската Унија во време кога ЕУ беше многу подготвена да инвестира во своите нови членки. А Полска, добриот ученик, се покажа како исклучително ефикасна во апсорбирањето на средствата од ЕУ и интернализирањето на европските норми и институции, вели Чобану.
Трансформацијата се одразува кај луѓе кои иако се образувале во странство и ја граделе својата кариера во САД , сега според податоците на Владата тие се враќаат дома. Вискоко квалификуван кадар кој порано работел за Мајкрософт во САД, сега работи во Центарот за суперкомпјутери и мрежи во Познан, кој ја развива првата фабрика за вештачка интелигенција во Полска и ја интегрира со квантен компјутер, еден од 10-те на континентот финансирани од водечката програма на Европската Унија.
-Полското население е добро образовано и претприемничко. А неодамна, украинските мигранти помогнаа да се намали недостигот на работна сила кај населението кое инаку старее. Сепак, гледајќи напред, експертите велат дека Полска треба да воведе многу повеќе иновации ако сака да продолжи да расте со ова темпо, исткнува Клаудија Чобану.
Според некои аналитичари економскиот подем на Полска се темели на силната институционална рамка за бизнис што ја развиле последователните влади. Покрај тоа, земјата доби милијарди помош од ЕУ пред и по пристапувањето во блокот во 2004 година, додека членството ѝ гарантираше пристап до огромниот единствен пазар на ЕУ.
И колку и да беше угнетувачки, комунизмот, придонесе со рушење на старите социјални бариери и отворање на високото образование за фабричките и земјоделските работници кои претходно во оваа земја немале никаква шанса.
Посткомунистичкиот бум во високото образование значи дека половина од младите луѓе сега имаат дипломи, а со плати пониски отколку во другите делови од ЕУ, Полска се покажува како привлечна за инвеститорите. Додека малите и средните претпријатија цветаат, малкумина станаа глобални брендови.
Претприемништвото е исто така нешто по кое Полска е препознатлива – подготвеност да се преземат ризици и да се изгради нешто ново. Првиот бран на развој, бил кога странските компании отвориле фабрики во Полска во раните 1990-ти, искористувајќи го квалификуваното локално население кое било воодушевено од слободата и демократијата.
Додека локалните власти велат дека вториот бран се случил околу почетокот на милениумот, при што компаниите преместиле технолошки напредни филијали во Полска, создавајќи можности за оние кои се стремат кон кариери на високо ниво.
Администрацијата на Трамп тврдеше дека закрепнувањето на Полска треба да биде признаено со нејзиното присуство на самитот на Групата 20 водечки економии, иако поканата за гости на самитот на Г20 е претежно симболична.
Покрај тоа, земјите се избрани не само според рангирањето на БДП, туку и според нивното „системско значење“ во глобалната економија.
Полска сè уште се соочува со многу предизвици.
Поради ниската стапка на наталитет и стареечкото општество, бидејки се помалку работници ќе можат да ги издржуваат пензионерите.
И со просечни плати сè уште пониски од просекот на ЕУ, отворено е прашањето колку од 2,4 милиони Полјаци кои заминаа од членството во ЕУ ќе се вратат.
Кристина Кузмановски