Г-дине Сиригос, вие не го подржувавте Договорот од Преспа, но сепак беше ратификуван. Дали може да биде повлечен, поништен, некогаш во иднина?
Не, мислам дека тоа нема да се случи. Договорот е тој и народите од двете држави ќе треба да живеат со него. Договорот е тој, затоа што, според моето гледиште, има сериозен проблем со фактот што името „Северна Македонија“ не е за севкупна употреба. Тоа значи така да се нарекуваат луѓето во државата, така да се нарекуваат институциите во државата, се да се нарекува Северна Македонија. Од вашето гледиште, разбирам дека многу луѓе не го сакаат терминот „Северна“ пред името. Затоа, мислам дека под сегашните околности не можеме да започнеме дискусии за договорот. Како прво мораме да видиме како тој функционира. Се уште не сме виделе, прерано е. Затоа треба да почекаме и да видиме.
И двете држави имаат обврски, мислам со овој договор ние го променивме името, што беше навистина голем, голем чекор, кој се уште не е добро прифатен. Сепак, како што рековте и вие, потребно ни е време. Но, има само две обврски за Грција, три меморандуми, кои се веќе во Парламентот. Исто така и да се променат сообраќајните знаци на патиштата, од ФИРОМ во Северна Македонија. Кога влегувате во државата, се уште се гледа знакот ФИРОМ. Поранешна Југолсовенска Република Македонија, да. Не е променет. Зошто овие обрвски се уште не се исполнети?
Мислам дека најголемата обврска за Грција, а што Северна Македонија го сакаше, беше да влезе во НАТО. И според ова гледиште, Грција ги исполни сите свои обврски. Тоа значи дека го испративме писмото до НАТО за влез на државата со ново име, ја ратификувавме спогодбата со НАТО, и денеска Северна Македонија е земја членка на НАТО. Мислам дека таа беше големата обврска. Прашањето со промената на овие знаци е работа на локалните лидери, локалните власти, и не мислам дека е навистина сериозно. Не во споредба со тоа што сум го видел во вашата земја, да бидам искрен.
На што мислите?
Со сите знаци, особено музеите, училишните учебници… Мислам дека треба многу да работиме на ова поле.
Да, но за тоа има процес, има комисии…
-Да, тоа е точно.
Тоа е нешто за кое ни е потребно време, како што стои и во договорот.
Не толку мал проблем, како што велите, не е сериозен. Знаците се првото нешто што го гледате кога ќе влезете во Грција. Зошто локалните власти се помоќни од владата за да одбиваат да ги променат? Тоа се само знаци.
Како прво, мораме да се потсетиме дека еден од проблемите на Договорот од Преспа беше тоа што терминот „Македонски“ беше употребуван само во релација со вашата држава а не и во релација и со нашиот дел, нашата област која се нарекува Македонија. Областа за која што зборуваме е област во која луѓето себеси се сметаат за Македонци, на начинот на кој што ние разбираме што значи „Македонски“.
Очигледно е дека има несогласувања, што се однесува до знаците на улиците, ако станува збор за мали патишта, проблемот е врз локалните власти.
Не проблемот, туку промената на имињата е врз локалните власти.
Но тие одбиваат да ги променат.
Да, но до сега, што мислите, колку знаци има?
Не знам, 100-тина можеби.
100, не верувам. 10, 15, 20. Мислам дека не е сериозен проблем, да бидам искрен.
Верувате дека ќе бидат променети?
Ќе биде решено во блиска иднина.
–Во блиска иднина? –Да.
Иако сите се чувствителни. Во Северна Македонија и во Грција луѓето се чувствителни за ова прашање.
Да, многу се чувствителни. Да, но мораме да разбереме дека ова беше договор кој на многумина во двете држави не им се допаѓаше. Од моментот кога е ратификуван, мораме да го почитуваме. Можеби има луѓе кои не се согалсуваат со ова, но сега тоа е закон.
Што се случува со трите меморандуми кои се во парламентот, гласањето за нив се уште не е закажано.
Ќе дојдат на ред еден ден.
Имате проблеми и внатре во вашата партија, Нова Демократија.
Сигурен сум дека ќе бидат ратификувани кога ќе дојдат во Парламентот. Предложив јас да бидам личноста која ќе биде спикер за ратификацијата за овие, всушност мислам дека се два меморандуми, а не три. Ако не грешам. Два или три, не е важно. Јас побарав да бидам спикер од мојата партија, владејачката партија, за ратификацијата на овие два меморандуми. Но станав заменик министер во владата и затоа не можам да го имам ова право и привилегија. Но, сигурен сум дека кога ќе дојдат, ќе бидат ратификувани.
И покрај тоа што двајца поранешни премиери се против овие меморандуми, како што разбрав?
Еден, ако сум разбрал точно, еден од претходните премиери, возможно е да не сака ратификација, возможно е да не сака ратификација на овие два меморандуми. Не сум сигурен за вториот.
Зборуваме за г-динот Караманлис?
–Караманлис, да.
Тој што го стави ветото. По 20 години грчко вето на европската интеграција на Северна Македонија, сега имаме бугарско вето. Што мислите за оваа нова ситуација со Северна Македонија и процесот на проширување, со ова буграско вето?
Една од причините поради кои бев против Договорот од Преспа беше тоа што влегуваме во премногу детали, кои немаат никаква врска и за двата наши народи, Грците и Северномакедонците. Се однесува на односите меѓу народот од вашата земја и народот од Бугарија. На пример такво беше прашањето за јазикот. Тоа беше првата меѓународна спогодба што сум ја видел, а која директно се однесува на јазик, и зборува во лингвистички термини за тоа во кое семејство на јазици припаѓа и го именува, му дава име на овој јазик. Ова е прашање меѓу вас и Бугарите, и од наша страна беше грешка што влеговме во оваа дискусија. Верувам дека е грешка, исто така верувам дека е погрешно да се влезе во дискусија за историски факти кои се однесуваат на Бугарија и Северна Македонија.
Дали мислите дека може да биде решен со посредство на ЕУ?
Веќе се обидоа, португалскиот министер за надворешни работи и еврокомесарот, да посредуваат меѓу Северна Македонија и Бугарија.
Не можеме да видиме никаков резултат од тоа, но се обидуваат да го решат тоа на дипломатски начин.
Можеби, но да бидам искрен, јас тоа го сметам за многу тешко. Има многу области каде и двете држави полагаат тврдења за историјата.
Мислите дека е потешко од…
Да, многу потешко од прашањето меѓу Грција и Северна Македонија.
Нема споредба. Од многу едноставна причина, се до средината на 19 век, мое лично мислење е дека идејата за „Македонски“ како нешто различно од „Бугарски“, не постои, на начинот на кој вие го опишувате зборот „Македонски“. Имате нови народи кои произлегле, на пример ако одите до раниот 19 век во држави како Чехословачка, не сум баш сигурен дали луѓето од овие држави можеле да кажат „Јас сум Чех, или Словак, или сум нешто различно од останатата популација од Австроунгарската империја“. Но, тоа е сериозно прашање, и морате сериозно да го дискутирате, и двете држави. И ова е прашање во кое за Грција е подобро да не интервенира. Можеме да помогнеме, секако, можеме да посредуваме, но немаме став за овие прашања.
Вашиот премиер г-динот Мицотакис се сретна со г-динот Заев и дури и понудил, како што рече Заев, некакви идеи или помош за прашањето.
Да, но тоа е различно. Една работа е да имате став, кој е во право, а кој не. За нас ќе биде грешка да заземеме страна. Другото е да се посредува, што јас лично го поздравувам. Верувам дека меѓу соседи кои имаат заеднички врски и заедничка историја, во многу аспекти, зборувам за популацијата на трите држави, најдобро е да се најдат решенија преку дијалог и взаемна почит. Затоа, на ова поле мислам дека можеме да интервенираме и посредуваме. Не да интервенираме, можеме да посредуваме.
Со ова бугарско вето, всушност целиот процес на проширување е стопиран. Албанија исто така не може да ги започне преговорите, а во Северна Македонија можете да видите големо разочарување, дека во моментов ЕУ е нешто далечно. Ако се остави Балканот во некаков јаз, дали мислите дека други држави, како Русија, Кина, дури и Турција, можат уште повеќе да се вмешаат? Зарем не е ова опасно за Грција, на пример?
Проблемот во нашиот регион, историскиот проблем е дека, дозволете ми да го посочам примерот со Косово. Никој не очекуваше во доцните 1990-ти дека НАТО некогаш би интервенира во регионот во полза на Косовските Албанци. Беше незамисливо тоа што се случи 10 години потоа. Во нашиот случај, гелдаме дека проблемот со македонското прашање беше неколку пати употребуван од држави кои се надвор од Балканот. Се обидуваа да го искористат како средство за да ги промовираат сопствените интереси. Затоа тоа е нешто што треба да го избегнеме. Што се однесува со Турција, кога веќе ја спомнавте Турција… –И Кина и Русија, секако. –Не зборувам за Русија, Кина мислам дека е предалеку. Русија има причини да интервенира. Турција го подржа Договорот од Преспа и партија која е многу блиска со Турција, во вашиот парламент гласаше за Договорот од Преспа. Затоа, верувам дека Турција се обидува да интервенира во вашата земја, но се фокусирани главно на албанскиот елемент од земјата, на муслиманите, главно.
За крај, вие сте заменик министер за образование а ние имаме жестока дебата за реформите во образованието, особено за дигитализацијата и тоа што ќе имаме електронски учебници. Што се случува со ова прашање во Грција и дали работите на нешто слично, или размислувате за нешто такво?
Имаме големи проекти за дигитализација на учебниците, особено на универзитетите, дури и некои учебници во основните училишта. Но, луѓето мораат да разберат како функционира ова, и затоа ќе поминат неколку години пред тоа. Јас прилично често го посочувам случајот со електронското банкарство. Кога започна, се уште одевме во банка, паралелно со користењето електронско банкарство. Денеска, лично јас не гледам никаква причина да одам во банка. Користам само електронско банкарство затоа што се навикнав на него. Значи луѓето треба да се навикнат на тоа и потребно е некое време. Не може тоа да се случи во еден ден.
Разговорот со пратеникот на Нова Демократија, Ангелос Сиригос го водеше Сања Васиќ