За една деценија трговската размена меѓу Македонија и Швајцарија двојно се зголемила, од 83 на 173 милиони евра, покажуваат податоците од Државниот завод за статистика. Но, јасно е дека можностите се многу поголеми, особено ако се земат предвид блиските билатерални и економски односи меѓу двете земји и секако, големата македонска дијаспора таму.

Дополнително, покрај економската поддршка растат и швајцарските инвестиции, со над 100 компании кои работат во земјава. Тоа доведе до потреба да се основа и SwissCham Северна Македонија, комора која вклучува 69 компании основачи и е поддржана од Швајцарската амбасада.

Интервју со амбасадорот на Швајцарија во Македонија, Кристоф Зомер.

The post „Бизнис објектив“: Како да се зголеми економската соработка меѓу Македонија и Швајцарија? appeared first on telma.com.mk.

За една деценија трговската размена меѓу Македонија и Швајцарија двојно се зголемила, од 83 на 173 милиони евра. Паралелно, растат и инвестициите и сега во Македонија има над 100 швајцарски компании.

Сепак, потенцијалот за економска соработка меѓу двете земји е многу поголем, смета амбасадорот на Швајцарија во Македонија, Кристоф Зомер.

Во интервју за „Бизнис објектив“ тој зборува за целите на швајцарската стопанска комора која неодамна се формираше во земјава, за тоа како да се продлабочи соработката, за поддршката што ја обезбедува неговата земја, како и за значењето на македонската дијаспора таму.

The post Aмбасадорот Зомер во интервју за „Бизнис објектив“ вели – растат инвестициите во Македонија има над 100 швајцарски компании appeared first on telma.com.mk.

Над 1 милијарда евра потрошила земјава минатата година за увоз на прехранбени производи, во исто време додека земјоделското производство од година в година се намалува. Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во 2025 година биле извезени прехранбени производи во вредност од 564 милиони евра, додека увозот бил над 1,1 милијарди евра, односно над 560 милиони евра дефицит.

Сопственикот на компанијата од прехранбената индустрија КИМ Неготино, Славчо Јорданов, вели дека производителите се соочуваат со низа предизвици – од навременото обезбедување на квалитетни суровини, кои сè помалку ги има со оглед на намаленото земјоделско производство, високите цени на енергијата, недостигот, особено на висококвалификувана работна сила, па до изворите на финансирање за развој.

„Со првиот предизвик – суровините се снаоѓаме некако. Имаме кооперантски однос со неколку кооперанти. Конкретно за доматите имаме договор со кооперанти со кои соработуваме 15 години и немаме проблем со тоа. Околу другите суровини, овошјето што го користиме за џемови, сокови и слични производи, за нив нема проблем, затоа што на пазарот има доволно колку што ни треба на нас, затоа што не сме големи производители на овошни преработки, така што за нас има доволно. Што се однесува до сегментот на работната рака, тешко е да се најдат луѓе кои се стручни, меѓутоа во сета таа тешкотија ние се снаоѓаме некако, но секако ни фалат луѓе. Многу тешко се наоѓаат инженери, технолози, машински и електро инженери, такви стручни луѓе тешко се наоѓаат. Во однос на финансирањето, тоа се одвива преку нашите банки, соработуваме со банките, секогаш добиваме некои поволни кредити затоа што секогаш има некои линии со поповолни камати, нешто има и грантови за термичка изолација, за енергетска ефикасност, за нив има грантови, и другиот начин е со ИПАРД средствата“, вели Славчо Јорданов, сопственик на КИМ Неготино.

Јорданов ја отворил компанијата во 1999 година по пропаѓањето на Фабриката за преработка на овојшје и зеленчук Македонија од Неготино каде што работел како технолог. Почнале со сопругата да произведуваат кечап во една просторија од 30-тина квадратни метри, за четврт век подоцна да стигне до фабрика со 70-тина вработени, која е присутна и на пазарите во регионот.

„Македонија е мал пазар и за да можеш да се пробиеш, макар на соседните пазари, треба прво да се развиеш на домашниот пазар и полека да почнеш да се шириш на околните пазари. Ние како мала фирма на почетокот, и сè уште не сме некоја голема фирма, успеавме да го задоволиме македонскиот пазар, потоа почнавме полека да извезуваме, но за тоа треба средства, треба маркетинг, треба инвестирање во сета таа работа. Ние не бевме моќни да го совладаме тоа наеднаш и затоа поминаа многу години додека да пораснеме доволно за да почнеме да извезуваме на надворешните пазари“, вели Јорданов.

Преку Швајцарскиот проект за модернизација кој го спроведува Свисконтакт, во неговата компанија е направена бизнис дијагностика на целокупното работење. Идентификувани се одредени работи кои треба да се направат за да се излезе во пресрет на очекувањата на пазарот – развој на нови производи, нови пазари и намалување на производствената цена.

„Ние дојдовме до ситуација кога македонскиот пазар беше заситен со нашиот асортиман, така што мораше да побараме помош, но таа дијагностика ни покажа дека ни треба развој на нови производи и развој на нови пазари, како и економизација на производството во смисла на работната рака, на енергијата и на цените на суровините, односно на амбалажите. Ние презедовме некои мерки со анализа на сите цени на суровините и на репроматеријалите. Второ, што ни помогна за многу работи беше автоматизација, роботизација и дигитализација. Ние веќе работиме на тоа поле, и од претходно работевме, но сега до крај ќе ги осовремениме сите процеси да бидат дигитализирани, така што имаме еден многу пософистициран и поекономичен производствен процес“, вели Јорданов.

Бизнис советникот Златко Еделински вели дека бизнис дијагностиката е скенирање на целосната работа на компаниите од влез на суровините до пласман, која има за цел да ги идентификува и да ги отстрани тесните грла за да се зголеми продуктивноста.

„Со бизнис дијагностиката се утврдува и моментот на недостиг на суровина, што е генерален проблем на прехранбената индустрија. Сè поголем проблем е недостигот на соодветна работна рака, затоа со дијагностиката ние наоѓаме решенија во правец на автоматизација и роботизација на тие производства, за алтернативна замена на потребите од работна рака. Исто така во изминатите две години најголем проблем беше покривање на трошоците за производство на одредени производи, а тоа го правиме со решенија за мерење на енергетска ефикасност, односно за намалување на трошоците за производство на нивните производи“, вели Еделински.

Бизнисот полека го преземаат ќерките на Јорданов. Сметаат дека тоа што се вклучени во работењето од поодамна го олеснува процесот.

„Семејниот бизнис сам по себе си носи голем број предизвици, особено при промена на генерации, меѓутоа заедничката визија којашто ја имаме за раст и развој на компанијата ни помага за да може полесно да поминеме низ тој процес на трансформација на компанијата. Со самиот момент дека станува збор за семеен бизнис, ние сме вклучени уште, да не речам, како деца во бизнисот, значи луѓе, контакти, познавања, знаења, ние заедно растевме и се развивавме со фирмата“, вели Маријана Јорданова, еден од раководителите на КИМ Неготино.

Со оглед на тоа што освен јужното овошје, сите суровини што ги користи Јорданов се домашни, тој смета дека развојот на земјоделството е еден од главните предуслови за развој на прехранбената индустрија.  Статистиката покажува дека производството на домати на пример, во изминатата деценија е намалено за 35 проценти – од 173 илјади тони во 2015, на 112 илјади тони во 2025 година.

И Јорданов и Еделински се согласуваат дека довербата меѓу менаџментот и бизнис советниците е клучна за успешно надминување на проблемите. Јорданов вели дека да почнел со бизнис дијагностика во раните фази од развојот на компанијата, веројатно напредокот ќе бил побрз.

Малите и средни претпријатија обично ангажираат бизнис советници за дијагностика кога доаѓаат на пресвртни точки во развојот – воведување на нови производи, освојување на нови пазари, или, во случајот на семејните компании, смена на генерации.

Експертите препорачуваат да не се гледа на бизнис-дијагностиката како еднократен настан, туку како пракса за проверка на своето работење, бидејќи самата бизнис-дијагностика дава структуирани податоци и им помага на сопствениците на компаниите да носат информирани одлуки.

*Оваа активност е поддржана во рамките на Швајцарскиот проект за модернизација кој го спроведува Свисконтакт.

Срѓан Стојанчов

The post „Бизнис објектив“: Од мал погон до голем извозник – успешна приказна на македонска фабрика appeared first on telma.com.mk.

Недостигот од суровини, квалификувана работна сила и високите производствени трошоци се меѓу најголемите предизвици со кои се соочува прехранбената индустрија. Во оваа емисија носиме репортажа за тоа како една домашна компанија од Неготино успеала од мала семејна фирма, сместена во простор од само 30 квадратни метри, да прерасне во современа фабрика што извезува на регионалните пазари. Дали автоматизацијата, дигитализацијата и бизнис советувањето се дел од решението за поголема конкурентност на македонските производители?

Ја пренесуваме приказната и за „Костал Македонија“, фабрика со странски инвеститор, која веќе една деценија работи во Охрид и вработува над 1.300 луѓе. Целото производство е наменето за извоз, со што компанијата сега е меѓу најголемите извозници од земјава. Приходите само во последните 5 години пораснаа од 80 на 280 милиони евра.

The post „Бизнис објектив“: Кои се предизвиците на македонските извозници? appeared first on telma.com.mk.

Европската унија го казни „Тему“ со казна од 200 милиони евра, откако истрагата на блокот откри дека кинескиот онлајн трговец на мало не направил доволно за да ги заштити потрошувачите од нелегални производи.

Казната на ЕУ, која брои 27 земји, следува по прелиминарните наоди од минатата година дека „Тему“ ги изложува потрошувачите на висок ризик од производи што се продаваат на неговата платформа, како што се играчки за бебиња и мала електроника што не се во согласност со правилата за безбедност на потрошувачите.

–Тему доби казна од 200 милиони евра за прекршување на Законот за дигитални услуги. Тему достигнува до 130 милиони потрошувачи во Европската Унија, но компанијата не ги проценила правилно ризиците од продажба на нелегални производи на нејзиниот пазар. За какви производи зборуваме? Опасни играчки за деца, мала електроника без соодветна етикета, облека и накит што содржат штетни хемикалии, за да наброиме само неколку, изјави Томас Регние, портпарол на Европската комисија.

Компанијата е популарна затоа што нуди евтина стока – од облека до производи за домот – испорачана од продавачи во Кина.

Сепак ЕУ порача дека пораката е јасна, мора да се почитуваат нивните правила, во спротивно ќе има одговорност.

–Нашата порака е јасна. Ако сакате да пристапите до нашиот пазар од 450 милиони потрошувачи, мора да ги почитувате нашите правила, точка. Ова значи дека како компанија, вие сте одговорни за вашите услуги и ризиците што тие ги претставуваат за нашите граѓани. Ако ги почитувате нашите правила, добредојдени сте да ги нудите вашите услуги во Европа. Ако не ги почитувате нашите правила, ќе бидете повикани на одговорност, порача Регние.

 Temu има рок до 28 август 2026 година да достави акционен план до Комисијата.  Планот мора да утврди мерки за отстранување на прекршувањето на неговите обврски за проценка на ризикот. Европскиот одбор за дигитални услуги ќе има еден месец од приемот на планот за да го издаде своето мислење. Потоа, Комисијата ќе има уште еден месец да ја донесе својата конечна одлука и да одреди разумен период за спроведување.Непочитувањето на одлуката може да доведе до периодични казни.

Проценките на ризикот не се вежби за штиклирање на полиња – тие се ‘рбетот на DSA. Проценката на ризикот на Temu ги потценува конкретните ризици, нема специфичност, не е заснована на цврсти докази и не е сеопфатна. Ги остава регулаторите, корисниците и јавноста во незнаење за вистинскиот обем на потенцијална штета што ја предизвикуваат нелегалните производи што се продаваат на Temu. Сега е време Temu да се придржува кон законот, вели Хена Виркунен, извршен потпретседател за технолошки суверенитет, безбедност и демократија.

Од Тему не се согласуваат со одлуката и најавуваат правни чекори. Инаку на 31 октомври 2024 година, Европската Комисијата отвори формална постапка против Тему, вклучително и во врска со неговата обврска за проценка на системските ризици поврзани со ширењето на нелегални производи на својата услуга. Усвоени се прелиминарни наоди во јули 2025 година кои се затворија со одлука за неусогласеност.

Одлуката за неусогласеност се базира, меѓу другото, на извештаите за проценка на ризикот на Тему за 2024 година и привремената 2025 година, одговорите на формалните барања на Комисијата за информации на 28 јуни 2024 година и 11 октомври 2024 година, информациите споделени од трети страни и вежбата за тајно купување спроведена од независна организација за тестирање во име на Комисијата. Истрагата, исто така, се потпира и на податоци од царинските и органите за надзор на пазарот на ЕУ, кои открија високи стапки на неусогласеност кај производите што се продаваат на Тему во тестираните категории.

Кристина Кузмановски

„Бизнис Објектив“

The post Висок ризик со играчки и електроника -ЕУ го казни „Тему“ 200 милиони евра appeared first on telma.com.mk.

Над 1 милијарда евра потрошила земјава минатата година за увоз на прехранбени производи, во исто време додека земјоделското производство од година в година се намалува.

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во 2025 година биле извезени прехранбени производи во вредност од 564 милиони евра, додека увозот бил над 1,1 милијарди евра, односно над 560 милиони евра дефицит.

Сопственикот на Прехранбената индустрија КИМ Неготино Славчо Јорданов вели дека производителите се соочуваат со низа предизвици – од навременото обезбедување на квалитетни суровини, кои сè помалку ги има со оглед на намаленото земјоделско производство, високите цени на енергијата, недостигот, особено на висококвалификувана работна сила, па до изворите на финансирање за развој.

„ Конкретно за доматите имаме договор со кооперанти со кои соработуваме 15 години и немаме проблем со тоа. Околу другите суровини, овошјето што го користиме за џемови, сокови и слични производи, за нив нема проблем, затоа што на пазарот има доволно колку што ни треба на нас, затоа што не сме големи производители на овошни преработки, така што за нас има доволно. Што се однесува до сегментот на работната рака, тешко е да се најдат луѓе кои се стручни, меѓутоа во сета таа тешкотија ние се снаоѓаме некако, но секако ни фалат луѓе. Многу тешко се наоѓаат инженери, технолози, машински и електро инженери, такви стручни луѓе тешко се наоѓаат “ – вели сопственикот на КИМ Неготино, Славчо Јорданов.

Со оглед на тоа што освен јужното овошје, сите суровини што ги користат се домашни, Јорданов смета дека развојот на земјоделството е еден од главните предуслови за развој на прехранбената индустрија.

Статистиката покажува дека производството на домати на пример, во изминатата деценија е намалено за 35 проценти – од 173 илјади тони во 2015, на 112 илјади тони во 2025 година.

Срѓан Стојанчев

The post Бизнис Објектив – Развојот на земјоделството како предуслов за развој на прехранбената индустрија appeared first on telma.com.mk.

Македонија и летово останува извор на сезонска работна сила за европските земји. Само до април, повеќе од 5.000 македонски работници заминале на сезонска работа во Хрватска, а бројките се очекува дополнително да растат во текот на летото. Кои се најбараните професии, зошто сè повеќе млади, но и пензионери заминуваат да работат во странство и дали домашните компании остануваат без кадар?

Додека македонските работници заминуваат во ЕУ, фирмите во земјава се снаоѓаат со вработување луѓе од Непал, Бангладеш, Индија и Турција. Какви се искуствата на странските работници во Македонија и дали државата успева да го надомести недостатокот на работна сила?

The post „Бизнис објектив“: Пред летната сезона, во Хрватска веќе отидоа 5.000 сезонски работници од Македонија appeared first on telma.com.mk.

На дел од странските компании Владата треба да им врати десетици милиони евра. Кај некои износот за поврат на ДДВ, што треба да го добијат, достигнува и до 12 милиони евра.  Дел од инвеститорите сè уште ја чекаат и државната помош за минатата година. Ова во интервју за „Телма“ го сподели Антје Ванделт, директорка на германската стопанска комора во Македонија.

Пренесуваме и примери на успешни стартапи на македонски иноватори.

The post „Бизнис објектив“: Доцни повратот на ДДВ и државната помош кај дел од странските компании appeared first on telma.com.mk.

Извозот на македонски производи преку мрежата на трговскиот гигант „Лидл“ надмина 15 милиони евра, а тие продукти се дел од редовниот асортиман што овој ланец маркети го нуди во европските земји. Иако сè уште се чека отворањето на маркетите во Македонија, сепак ефектите од присуството на „Лидл“ се чувствуваат преку растечкиот извоз на македонски производи во Европа.

Оваа компанија им помага и на домашните производители за да ги исполнат високите европски стандарди за квалитет. Во „Бизнис објектив“ зборуваме за тоа како „Лидл“ успева да понуди производи со висок квалитет по пониски цени и што ќе донесе влезот на овој трговски гигант за конкуренцијата и потрошувачите во земјава?

Во оваа емисија носиме приказни и за успешни стартапи од Македонија. Двајца Македонци веќе неколку години се посредници за отварање компании во САД, обезбедувајќи ги сите неопходни услови за функционирање на тој пазар. Со исклучок на основачкиот влог од 4.000 долари, овој стартап е профитабилен уште од првиот клиент. Првично работеле со фриленсери, а сега нивни главни клиенти се ИТ фирми од околу 40 земји од светот.

Ќе видиме и како една идеја од Битола со првична поддршка од 3.000 евра прерасна во софтверско решение за контрола на пристап во приватни домови, фирми и хотели и наскоро ќе се инсталира на дури 200 бунгалови на Брегот на слоновата коска.

The post „Бизнис објектив“: Што ќе донесе отворањето на „Лидл“? appeared first on telma.com.mk.

Додека се чека отворањето на маркетите на „Лидл“ во Македонија, ефектите од присуството на овој трговски гигант се чувствуваат преку растечкиот извоз на македонски производи во Европа. Во интервју за „Бизнис Објектив“, директорот Стефан Георгиев открива дека во 2025 година извозот на македонски производи преку „Лидл“ мрежата надминал 15 милиони евра, а домашните компании сè повеќе ги исполнуваат високите европски стандарди за квалитет. Но, како „Лидл“ успева да понуди производи со висок квалитет по пониски цени и што ќе донесе влезот на овој трговски гигант за конкуренцијата и потрошувачите во земјава?

The post Извозот на македонски производи преку „Лидл“ надмина 15 милиони евра appeared first on telma.com.mk.